Bệnh Gút (Gout) là gì?

Gút là một dạng viêm khớp phức tạp và rất thường gặp. Nó có thể xảy ra ở bất cứ ai, đặc trưng bởi cơn đau đột ngột, sưng, đỏ và tăng cảm ở các khớp, thường là khớp bàn – ngón chân cái.

Đợt gút cấp có thể xảy ra đột ngột, thường đánh thức bạn dậy vào giữa đêm với cảm giác đau và nóng rát ở ngón chân cái. Các khớp bị ảnh hưởng thường sưng lên, nóng, đỏ, và rất nhạy cảm, dù chạm nhẹ cũng rất đau.

Triệu chứng

Các triệu chứng của bệnh gút hầu như luôn luôn xảy ra đột ngột và thường vào ban đêm. Chúng bao gồm:

Đau khớp dữ dội. Bệnh gút thường ảnh hưởng đến khớp lớn của ngón chân cái, nhưng nó cũng có thể xảy ra trong bất kỳ khớp nào. Các khớp khác thường bị ảnh hưởng bao gồm mắt cá chân, gối, khuỷu tay, cổ tay và ngón tay. Đau thường nặng nhất trong vòng 4 đến 12 giờ đầu sau khi triệu chứng bắt đầu.
Khó chịu kéo dài. Sau khi cơn đau nhất đã thuyên giảm, cảm giác khó chịu ở khớp có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần. Các đợt gút sau thường kéo dài hơn và ảnh hưởng đến nhiều khớp hơn.
Khớp viêm và đỏ. Các khớp bị tổn thương sưng, nóng, đỏ và rất nhạy cảm.
Giới hạn vận động. Khi bệnh gút tiến triển, tầm vận động của khớp có thể bị ảnh hưởng.

Khi nào cần gặp bác sĩ

Nếu bạn trải qua cơn đau khớp đột ngột, dữ dội, hãy đến gặp bác sĩ. Bệnh gút không được điều trị có thể dẫn đến tình trạng đau nặng hơn và tổn thương khớp.

Hãy đến gặp bác sĩ nhanh chóng nếu bạn bị sốt, khớp nóng và sưng tấy, đó có thể là dấu hiệu của tình trạng nhiễm trùng.

Nguyên nhân

Bệnh gút xảy ra khi tinh thể urat tích tụ trong khớp, gây viêm và đau. Tinh thể urat có thể hình thành khi bạn có nồng độ acid uric trong máu cao.

Cơ thể bạn sản xuất acid uric khi nó phân hủy purine – chất được tìm thấy tự nhiên trong cơ thể bạn.

Purine cũng được tìm thấy trong một số thực phẩm nhất định, như thịt bò, nội tạng và hải sản. Các loại thực phẩm khác cũng làm tăng lượng acid uric, như đồ uống có cồn, đặc biệt là bia, và đồ uống làm ngọt bằng đường fructose.

Bình thường, acid uric hòa tan trong máu của bạn, đi qua thận và được lọc ra ngoài qua nước tiểu. Nhưng đôi khi cơ thể của bạn sản xuất quá nhiều acid uric hoặc thận của bạn thải ra quá ít acid uric. Khi điều này xảy ra, acid uric có thể tích tụ, hình thành các tinh thể urat sắc nhọn, giống đầu kim trong khớp hoặc mô xung quanh, gây viêm, đau và sưng.

Khớp khỏe mạnh và gút

Các yếu tố nguy cơ

Bạn có nhiều khả năng bị bệnh gút nếu bạn có nồng độ acid uric cao trong cơ thể. Các yếu tố làm tăng mức acid uric trong cơ thể bao gồm:

Chế độ ăn. Chế độ ăn uống nhiều thịt, hải sản và đồ uống làm ngọt bằng đường fructose gây tăng nồng độ acid uric, làm tăng nguy cơ bị bệnh gút. Đồ uống có cồn, đặc biệt là bia, cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh gút.
Béo phì. Nếu bạn thừa cân, cơ thể bạn sản xuất nhiều acid uric hơn và thận của bạn sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc loại bỏ acid uric.
Tình trạng bệnh lý. Một số tình trạng bệnh lý làm tăng nguy cơ bệnh gút. Chúng bao gồm cao huyết áp không được điều trị và các bệnh mạn tính như đái tháo đường, hội chứng chuyển hóa, bệnh tim và thận.
Một số loại thuốc. Thuốc lợi tiểu thiazide – thường được sử dụng để điều trị cao huyết áp – và liều thấp aspirin cũng có thể làm tăng mức acid uric, cũng như các loại thuốc chống thải ghép được kê cho những người đã được ghép tạng.
Tiền căn gia đình mắc bệnh gút. Nếu các thành viên khác trong gia đình bạn bị bệnh gút, bạn có nguy cơ mắc bệnh này nhiều hơn.
Tuổi và giới tính. Gút xảy ra thường xuyên hơn ở nam giới, chủ yếu là do nồng độ acid uric ở phụ nữ có xu hướng thấp hơn. Tuy nhiên, sau khi mãn kinh, nồng độ acid uric ở phụ nữ lại cao hơn nam giới. Nam giới cũng có xu hướng phát triển bệnh gút sớm hơn – thường là ở độ tuổi từ 30 đến 50 – trong khi phụ nữ thường có các dấu hiệu và triệu chứng sau khi mãn kinh.
Phẫu thuật hoặc chấn thương gần đây. Trải qua phẫu thuật hoặc chấn thương gần đây có liên quan đến gia tăng nguy cơ đợt gút cấp.

Biến chứng

Người mắc bệnh gút có thể tiến triển nặng hơn, như:

Gút tái phát. Một số người có thể chỉ bị một đợt gút và không bao giờ bị lại. Những người khác có thể bị gút vài lần mỗi năm. Thuốc có thể giúp ngăn ngừa các đợt tấn công của bệnh gút ở những người bị gút tái phát. Nếu không được điều trị, bệnh gút có thể gây bào mòn và phá hủy khớp.
Gút tiến triển. Gút không điều trị có thể tích tụ các tinh thể urat trong các nốt dưới da, được gọi là tophi. Tophi có thể hình thành ở nhiều vị trí như ngón tay, bàn tay, bàn chân, khuỷu tay hoặc gân Achilles dọc theo mặt sau mắt cá chân. Tophi thường không đau, nhưng chúng có thể sưng lên và trở nên nhạy cảm trong những đợt gút cấp.
Sỏi thận. Tinh thể urat tích tụ trong đường tiểu của người bị gút, gây ra sỏi thận. Thuốc có thể giúp làm giảm nguy cơ sỏi thận.

Phòng ngừa

Chế độ ăn hợp lý có thể giúp ngăn ngừa đợt gút cấp trong tương lai

Trong giai đoạn không có triệu chứng, chế độ ăn hợp lý có thể giúp ngăn ngừa đợt gút cấp trong tương lai:

Uống nhiều nước. Hạn chế nước ngọt, đặc biệt là các loại nước ngọt chứa lượng cao đường fructose.
Giới hạn hoặc tránh thức uống có cồn. Bằng chứng gần đây cho thấy bia có thể làm tăng nguy cơ bệnh gút, đặc biệt ở nam giới.
Các sản phẩm sữa ít béo. Các sản phẩm từ sữa ít béo có thể có tác dụng bảo vệ chống lại bệnh gút, vì vậy đây là nguồn protein rất tốt cho bạn.
Hạn chế ăn thịt, cá và gia cầm. Một lượng nhỏ có thể chấp nhận được, nhưng hãy chú ý đến loại – và lượng – gây ra vấn đề cho bạn.
Duy trì cân nặng hợp lý. Giảm cân có thể làm giảm nồng độ acid uric trong cơ thể. Nhưng tránh nhịn đói hoặc giảm cân nhanh, nó có thể làm tăng tạm thời mức acid uric.

Chẩn đoán

Các cận lâm sàng giúp chẩn đoán bệnh gút bao gồm:

Xét nghiệm dịch khớp. Tinh thể urat có thể nhìn thấy được khi quan sát dịch rút ra từ khớp bị ảnh hưởng dưới kính hiển vi.
Xét nghiệm máu. Đo nồng độ acid uric trong máu. Một số người có nồng độ acid uric cao, nhưng không bao giờ bị bệnh gút. Và một số người có dấu hiệu và triệu chứng của bệnh gút, nhưng acid uric bình thường trong máu.
Hình ảnh X-quang. X-quang khớp giúp loại trừ các nguyên nhân khác gây viêm khớp.
Siêu âm. Siêu âm có thể phát hiện tinh thể urat trong khớp hoặc trong tophi. Kỹ thuật này được sử dụng rộng rãi ở châu Âu hơn ở Hoa Kỳ.
Chụp CT hai mức năng lượng (Dual energy CT scan). Hình ảnh này có thể phát hiện sự hiện diện của tinh thể urat trong khớp, ngay cả khi nó không bị viêm cấp. Kỹ thuật này không được sử dụng thường xuyên trong thực hành lâm sàng do chi phí đắt và không phổ biến rộng rãi.

Điều trị

Thuốc có thể được sử dụng để điều trị các đợt cấp và ngăn ngừa các đợt cấp trong tương lai. Thuốc cũng có thể làm giảm nguy cơ biến chứng của bệnh gút, chẳng hạn như sự phát triển tophi do ứ đọng tinh thể urat.

Các loại thuốc điều trị cơn gút cấp

Thuốc được sử dụng để điều trị đợt gút cấp và ngăn ngừa các đợt tấn công trong tương lai bao gồm:

Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs). NSAIDs bao gồm các loại thuốc không cần kê toa như ibuprofen và naproxen, cũng như NSAIDs theo toa mạnh hơn như indomethacin hoặc celecoxib.

Bác sĩ của bạn có thể kê toa liều cao hơn để điều trị đợt gút cấp, sau đó là liều thấp hàng ngày để ngăn chặn các đợt cấp trong tương lai.

NSAIDs làm tăng nguy cơ đau, xuất huyết và loét dạ dày.

Colchicine. Bác sĩ của bạn có thể khuyên bạn dùng colchicine, một loại thuốc giảm đau gút hiệu quả. Thuốc có thể có các phản ứng phụ như buồn nôn, nôn và tiêu chảy, đặc biệt nếu dùng liều cao.

Sau một đợt gút cấp, bác sĩ có thể kê toa colchicine liều thấp để ngăn ngừa đợt cấp trong tương lai.

Corticosteroid. Các thuốc corticosteroid, chẳng hạn như prednisone, có thể kiểm soát viêm và đau do gút. Corticosteroid có thể ở dạng viên, hoặc có thể được tiêm vào khớp.

Corticosteroid thường chỉ được sử dụng ở những người bị gút không thể dùng NSAIDs hoặc colchicine. Tác dụng phụ của corticosteroid có thể bao gồm thay đổi tâm trạng, tăng lượng đường trong máu và tăng huyết áp.

Thuốc ngăn ngừa biến chứng gút

Nếu bạn trải qua vài đợt gút cấp mỗi năm, hoặc nếu các đợt cấp của bạn ít gặp hơn nhưng đặc biệt đau nhiều, bác sĩ có thể khuyên bạn dùng thuốc để giảm nguy cơ biến chứng do bệnh gút. Nếu bạn đã có tổn thương do bệnh gút trên tia X, hoặc bạn có tophi, bệnh thận mãn tính hoặc sỏi thận, bác sĩ có thể khuyên bạn nên dùng thuốc hạ thấp mức acid uric trong máu. Các lựa chọn bao gồm:

Các loại thuốc làm giảm sản xuất acid uric. Thuốc ức chế xanthine oxidase (XOI), bao gồm allopurinol và febuxostat, hạn chế lượng uric acid mà cơ thể bạn tạo ra. Điều này có thể làm giảm mức acid uric trong máu và giảm nguy cơ mắc bệnh gút.

Tác dụng phụ của allopurinol bao gồm phát ban và giảm số lượng tế bào máu. Các tác dụng phụ của Febuxostat bao gồm phát ban, buồn nôn và suy giảm chức năng gan.

Thuốc giúp tăng thải acid uric. Những loại thuốc này, được gọi là uricosuric, bao gồm probenecid và lesinurad. Thuốc Uricosuric cải thiện khả năng loại bỏ acid uric của thận. Điều này có thể làm giảm nồng độ acid uric và giảm nguy cơ mắc bệnh gút, nhưng mức acid uric trong nước tiểu của bạn sẽ tăng lên. Tác dụng phụ bao gồm phát ban, đau dạ dày và sỏi thận. Lesinurad chỉ có thể dùng chung với một XOI.

Lối sống và biện pháp khắc phục tại nhà

Thuốc thường là cách hiệu quả nhất để điều trị bệnh gút cấp và ngăn ngừa các đợt tái phát của bệnh gút. Tuy nhiên, thay đổi lối sống cũng rất quan trọng, như:

Hạn chế đồ uống có cồn và đồ uống làm ngọt bằng đường fructose. Thay vào đó, hãy uống nhiều đồ uống không chứa cồn, đặc biệt là nước.
Hạn chế lượng thức ăn giàu purin, như thịt đỏ, nội tạng và hải sản.
Tập thể dục thường xuyên và giảm cân. Duy trì cân nặng hợp lý làm giảm nguy cơ mắc bệnh gút.

Liệu pháp thay thế thuốc

Nếu phương pháp điều trị bệnh gút không hiệu quả như bạn mong đợi, bạn có thể muốn thử một cách tiếp cận khác. Trước khi thử một phương pháp điều trị mới, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ của bạn – cân nhắc lợi ích và rủi ro và để chắc rằng nó không tương tác với thuốc bạn đang sử dụng. Tuy nhiên, vì chưa có nhiều nghiên cứu về liệu pháp điều trị thay thế, trong một số trường hợp các rủi ro này chưa được biết rõ.

Một số loại thực phẩm đã được nghiên cứu về khả năng làm giảm mức acid uric, bao gồm:

Cà phê. Các nghiên cứu tìm thấy mối liên quan giữa uống cà phê – cả loại cà phê thường và loại không có caffein – với mức acid uric thấp hơn, mặc dù không có nghiên cứu nào chứng minh làm thế nào và tại sao cà phê có thể có hiệu quả như vậy.

Các bằng chứng hiện tại không đủ để khuyến khích những người không uống uống cà phê bắt đầu sử dụng cà phê, nhưng nó có thể cung cấp cho các nhà nghiên cứu những đầu mối về phương pháp mới để điều trị bệnh gút trong tương lai.

Vitamin C. Các chất bổ sung chứa vitamin C có thể làm giảm mức acid uric trong máu. Tuy nhiên, không có nghiên cứu nào chứng minh rằng vitamin C ảnh hưởng đến tần suất hoặc mức độ nghiêm trọng của các cơn gút.

Hãy thảo luận với bác sĩ về liều lượng vitamin C hợp lý. Và đừng quên rằng bạn có thể tăng lượng vitamin C ăn vào bằng cách ăn nhiều rau quả hơn, chẳng hạn như cam.

Quả anh đào (Cherry). Cherry đã được báo cáo làm giảm nồng độ acid uric, cũng như giảm số lượng các đợt gút cấp. Tuy nhiên, cần phải nghiên cứu thêm để khẳng định điều này. Việc dùng nhiều cherry và sản phẩm chiết xuất từ cherry có thể là một cách an toàn để hỗ trợ điều trị bệnh gút, nhưng trước khi bắt đầu hãy thảo luận với bác sĩ.

Các biện pháp điều trị bổ sung và thay thế khác có thể giúp bạn dễ chịu hơn cho đến khi cơn đau giảm đi hoặc thuốc của bạn có tác dụng. Ví dụ, các kỹ thuật thư giãn, chẳng hạn như bài tập hít thở sâu và thiền định, có thể giúp bạn quên đi cơn đau.