ENGERIX B – Vắc xin phòng viêm gan B

1. Nguồn gốc

GlaxoSmithKline (Bỉ )

2. Chỉ định

Engerix-B được chỉ định để tạo miễn dịch chủ động chống nhiễm tất cả những chủng đã biết của HBV trên các đối tượng được xem là có nguy cơ tiếp xúc với HBV ở mọi lứa tuổi.

Viêm gan D cũng có thể được ngăn ngừa qua việc chủng ngừa với Engerix-B, vì viêm gan D (gây bởi tác nhân delta) không xảy ra nếu không nhiễm viêm gan B.

Về lâu dài, việc chủng ngừa viêm gan siêu vi B không những làm giảm tỷ lệ mắc bệnh này mà còn cả các biến chứng mạn tính như viêm gan B mạn tính thể hoạt động và xơ gan.

Ở những vùng có tần suất viêm gan B thấp, việc chủng ngừa được đề nghị đặc biệt cho những đối tượng thuộc nhóm có nguy cơ lây nhiễm cao, tuy nhiên, việc tiêm chủng rộng rãi cho tất cả các trẻ nhỏ và thanh thiếu niên sẽ góp phần kiểm soát bệnh viêm gan siêu vi B trong cộngđồng.

Ở những vùng có tần suất viêm gan B trung bình hoặc cao, với phần lớn dân số có nguy cơ nhiễm HBV, chiến lược tốt nhất là tiêm chủng rộng rãi cho trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, cũng như người lớn thuộc nhóm có nguy cơ lâ ynhiễm cao. Tổ chức Y tế Thế giới, Hội đồng Tư vấn Thực hành Tiêm chủng Hoa kỳ(ACIP) và Hội Nhi Khoa Hoa Kỳ khuyến cáo rằng việc chủng ngừa cho trẻ sơ sinhvà/hoặc thanh thiếu niên là chiến lược tối ưu để kiểm soát bệnh viêm gan B ở mọi quốc gia.

Những đối tượng được ghi nhận là có nguy cơ lây nhiễm cao :

  • Nhân viên y tế
  • Bệnh nhân thường xuyên nhận các chế phẩm từ máu.
  • Nhân viên và cư dân ở những nơi tập trung.
  • Người có nguy cơ cao do hành vi hoạt động tình dục.
  • Người tiêm chích ma túy.
  • Người du lịch đến vùng có viêm gan B lưu hành cao.
  • Trẻ sinh từ mẹ mang HBV.
  • Đối tượng xuất xứ từ những vùng có viêm gan B lưu hànhcao.
  • Bệnh nhân thiếu máu tán huyết.
  • Bệnh nhân nhận cơ quan ghép.
  • Người tiếp xúc gần gũi trong gia đình với một trong các nhóm trên hoặc với bệnh nhân nhiễm HBV cấp hay mạn tính.
  • Đối tượng có bệnh gan mạn tính hoặc có nguy cơ phát triển bệnh gan mạn tính (ví dụ : người mang virus viêm gan siêu vi C, người nghiện rượu).
  • Những đối tượng khác : cảnh sát, nhân viên cứu hỏa,quân nhân và những người có khả năng tiếp xúc với HBV do công việc hoặc cách sống của họ.

3. Chống chỉ định

  • Không nên dùng Engerix-B cho những đối tượng được biết là quá mẫn cảm với một trong các thành phần của vaccin, hoặc những đối tượng có biểu hiện mẫn cảm với vaccin ở lần tiêm trước.
  • Nhiễm HIV không được xem là chống chỉ định đối với việc chủng ngừa viêm gan B.

4. Chú ý đề phòng và thận trọng lúc dùng

  • Như những vắc xin khác, nên tạm hoãn tiêm Engerix-B cho những đối tượng đang có bệnh sốt cao cấp tính. Tuy nhiên, tình trạng nhiễm trùng nhẹ không phải là chống chỉ định đối với việc chủng ngừa.
  • Do thời kỳ ủ bệnh của viêm gan B dài, có thể vào lúc chủng ngừa bệnh nhân đã bị nhiễm vi rút mà không biết. Trong những trường hợp như vậy,vắc xin có thể không ngăn ngừa được sự nhiễm viêm gan B.
  • Vắc xin không phòng ngừa nhiễm vi rút viêm gan A, viêm gan C, viêm gan E hay những tác nhân gây viêm gan khác.
  • Đáp ứng miễn dịch đối với các vaccin viêm gan B có liên quan đến một số yếu tố, bao gồm tuổi cao, phái nam, béo phì, thói quen hút thuốc lá và đường tiêm vắc xin. Ở những đối tượng kém đáp ứng với vắc xin viêm gan B (ví dụ: người trên 40 tuổi…), các liều bổ sung có thể được xem xét.
  • Đối với những bệnh nhân thẩm phân máu, bệnh nhân nhiễm HIV và những người bị suy giảm hệ thống miễn dịch, hiệu giá kháng thể anti-HBs có thể không đạt được đầy đủ sau liệu trình chủng ngừa cơ bản và do đó những bệnh nhân này cần tiêm thêm các liều bổ sung
  • Không nên tiêm Engerix-B vào cơ mông hay tiêm trong da vì cách tiêm này có thể mang lại đáp ứng miễn dịch kém hơn.
  • Trong bất cứ trường hợp nào, cũng không nên tiêm Engerix-B qua đường tĩnh mạch.

LÚC CÓ THAI VÀ CHO CON BÚ

➡️ Lúc có thai :

  • Dữ liệu trên người về việc sử dụng vaccin này trong thai kỳ và những nghiên cứu trên sự sinh sản của động vật hiện chưa có đủ.
  • Tuy nhiên, như tất cả các vaccin chứa virus bất hoạt, tác hại trên thai nhi được xem như không có.
  • Chỉ nêm tiêm Engerix-B trong thai kỳ khi thật sự cần thiết và lợi ích thu được cao hơn nguy cơ có thể xảy ra cho thai nhi.

➡️ Cho con bú :

  • Dữ liệu trên người về việc tiêm vaccin trong thời thời kỳ cho con bú và những nghiên cứu trên sự sinh sản của động vật hiện chưa có đủ.
  • Không có chống chỉ định nào cho trường hợp này.

5. Tác dụng ngoại ý

Thường gặp :

  • Tại nơi tiêm : Sưng, đau, đỏ, chai cứng
  • Toàn thân :Sốt >= 37 độ, mệt mỏi, mất cảm giác ngon miệng, dễ cáu gắt, đau đầu, buồn nôn, tiêu chảy.

6. Lịch tiêm

➡️ Lịch tiêm chủng cơ bản:

Mọi đối tượng :

  • Lịch tiêm chủng 0,1,6 tháng tạo ra khả năng bảo vệ tối ưu ở tháng thứ 7 và hiệu giá kháng thể cao.
  • Lịch tiêm chủng nhanh 0,1,2 tháng sẽ mang lại hiệu quả bảo vệ nhanh hơn và bệnh nhân dễ tuân thủ lịch tiêm hơn. Khi áp dụng lịch tiêm này cần tiêm mũi thứ 4 nhắc lại vào tháng thứ 12 để đảm bảo hiệu quả bảo vệ lâu dài vì hiệu giá sau mũi thứ 3 thấp hơn hiệu giá thu được so với lịch tiêm 0,1,6 tháng. Ở trẻ nhỏ, phác đồ này cho phép tiêm vắc xin viêm gan B cùng lúc với những vắc xin trẻ em khác.

Đối tượng từ >= 20 tuổi : Trong các trường hợp ngoại lệ ở người lớn, khi cần có hiệu quả bảo vệ nhanh chóng hơn, ví dụ : những người đi đến vùng có bệnh lưu hành cao và người bắt đầu lịch chủng viêm gan B trong vòng một tháng trước khi khởi hành, có thể sử dụng phác đồ gồm ba mũi tiêm bắp vào các ngày thứ 0, 7 và 21. Khi áp dụng phác đồ này, cần tiêm nhắc lại một liều sau mũi đầu tiên 12 tháng

➡️ Liều nhắc lại: Hiện nay vẫn chưa hoàn toàn xác định được rằng những người có đáp ứng miễn dịch tốt đối với vắc xin viêm gan B cần được tiêm nhắc lại nhằm đảm bảo hiệu quả bảo vệ kéo dài hay không, hay sự nhắc lại tự nhiên sẽ xảy ra khi đối tượng chủng ngừa tiếp xúc với vi rút. Mặc dù sự duy trì của việc bảo vệ còn chưa được biết rõ, nhưng nói chung người ta thừa nhận rằng hiệu giá kháng thể ≥ 10 IU/l là có khả năng bảo vệ. Nên tiêm liều nhắc lại khi hiệu giá kháng thể anti-HBs xuống thấp hơn 10 IU/l, đặc biệt ở tất cả những đối tượng có nguy cơ.

Thời điểm tiêm liều nhắc lại vắc xin viêm gan B tùy thuộc vào hiệu giá kháng thể đạt được sau khi hoàn tất lịch chủng ngừa cơ bản.

➡️ Dựa trên những dữ liệu có được, đề nghị chung cho liều nhắc lại như sau :

  • Sau khi chủng ngừa cơ bản theo lịch 0, 1, 2 tháng, liều nhắc lại được tiêm sau liều đầu tiên 12 tháng. Trong những trường hợp đặc biệt như đã nêu trên, khi sử dụng lịch chủng ngừa cơ bản 0, 7, 21 ngày, liều nhắc lại cũng được đề nghị vào thời điểm 12 tháng sau liều đầu tiên. Liều nhắc lại tiếp theo có lẽ không cần thiết trong ít nhất 8 năm sau phác đồ cơ bản.
  • Sau khi chủng ngừa cơ bản theo lịch 0, 1, 6 tháng, liều nhắc lại có thể không cần thiết trong vòng 5 năm.

Liều đề nghị đặc biệt: Liều đề nghị cho trẻ sơ sinh có mẹ mang HBV: Nên bắt đầu chủng ngừa với Engerix-B (10 mcg) cho những trẻ sơ sinh này từ lúc mới sinh, có thể sử dụng phác đồ 0, 1, 2 tháng hoặc 0, 1, 6 tháng; Tuy nhiên, phác đồ 0, 1, 2 tháng mang lại đáp ứng miễn dịch nhanh hơn (xem thêm trong phần Dược lực về việc dùng thêm HBIg cùng với vắc xin ngay sau khi sinh ở những trẻ này).

Liều đề nghị cho đối tượng được biết hoặc dự đoán là có tiếp xúc với HBV: Trong trường hợp đối tượng vừa tiếp xúc với HBV (ví dụ: bị đâm phải kim tiêm đã nhiễm), liều Engerix-B đầu tiên có thể được sử dụng đồng thời với HBIg, nhưng phải tiêm ở một vị trí khác. Nên sử dụng lịch chủng nhanh.

Liều đề nghị cho bệnh nhân thẩm phân máu mạn tính: Lịch chủng ngừa cơ bản dành cho bệnh nhân thẩm phân máu mạn tính bao gồm 4 liều, mỗi liều 40 mcg, tiêm vào ngày lựa chọn, 1 tháng, 2 tháng và 6 tháng kể từ ngày tiêm mũi đầu tiên. Lịch chủng ngừa này có thể được điều chỉnh nhằm đảm bảo hiệu giá kháng thể anti-HBs luôn cao hơn mức độ bảo vệ10 UI/l.

7. Cách dùng

Engerix-B nên được tiêm bắp vào vùng cơ delta đối với người lớn và trẻ em, hay vào vùng trước bên của đùi đối với trẻ sơ sinh, nhũ nhi và những trẻ nhỏ. Trường hợp ngoại lệ, vắc xin có thể được tiêm dưới da ở những bệnh nhân bị giảm tiểu cầu hay có những rối loạn chảy máu.

Trong bất cứ trường hợp nào cũng không được tiêm Engerix-B qua đường tĩnh mạch.

Tương kỵ : Không nên trộn lẫn Engerix-B với các vắc xin khác.

8. Bảo quản

Các lọ vắc xin mới hay đã sử dụng một phần nên được bảo quản ở 2-8°C.

  • Bs. Giang Tú – Giám Đốc Y Khoa
  • Bs. Trần Thị Lệ Thủy – Phòng Chuyên Môn Y
  • Quản Trọng Quốc Huy – Phòng Chăm Sóc Khách Hàng
  • Trần Thị Thanh Thùy – Ban Sự kiện Truyền Thông