Kháng sinh: Bạn có lạm dụng chúng?

Tìm hiểu xem lạm dụng kháng sinh gây tăng tình trạng vi khuẩn kháng thuốc như thế nào – và bạn có thể làm gì để ngăn chặn tình trạng đe dọa sức khỏe này.

Kháng sinh là loại thuốc cực kỳ quan trọng, nhưng sẽ rất khó để phóng đại lợi ích của penicillin và các loại kháng sinh khác trong điều trị nhiễm khuẩn, ngăn ngừa sự lây lan và giảm các biến chứng nghiêm trọng của bệnh. Ví dụ khi bản thân hoặc người thân có những biểu hiện bất thường về sức khỏe như sốt, ho, sổ mũi thì chúng ta thường tự ra các tiệm thuốc tây mua thuốc cho uống, phổ biến là thuốc kháng sinh.

Thế nhưng, một vài loại thuốc từng là điều trị chuẩn cho tình trạng nhiễm trùng hiện tại đã ít hiệu quả hơn hoặc thậm chí hoàn toàn không còn hiệu quả. Khi một kháng sinh không còn hiệu quả trên một chủng vi khuẩn nào đó, những vi khuẩn này được xem là kháng kháng sinh. Kháng kháng sinh là một trong những vấn đề sức khoẻ cấp bách nhất hiện nay trên thế giới.

Lạm dụng và sử dụng sai kháng sinh là những yếu tố chủ chốt gây tình trạng kháng kháng sinh. Cộng đồng, bác sĩ và bệnh viện, tất cả đóng một vai trò trong việc đảm bảo sử dụng kháng sinh phù hợp và giảm thiểu sự gia tăng đề kháng kháng sinh.

Nguyên nhân gì gây ra đề kháng kháng sinh?

Một vi khuẩn kháng lại được một loại thuốc, khi vi khuẩn đó đã bị biến đổi bằng một cách nào đó. Sự biến đổi này bảo vệ vi khuẩn, khỏi tác động của thuốc hoặc vô hiệu hóa thuốc.

Bất cứ vi khuẩn nào tồn tại sau đợt điều trị kháng sinh có thể nhân lên và truyền lại đặc tính kháng thuốc của nó. Ngoài ra, một vài vi khuẩn có thể chuyển đặc tính kháng thuốc cho vi khuẩn khác – như thể truyền nhau một “bản hướng dẫn” để giúp nhau tồn tại.

Thực tế, vi khuẩn phát triển để kháng lại một loại thuốc là bình thường và không ngoài mong đợi. Nhưng cách sử dụng kháng sinh ảnh hưởng lên tốc độ và mức độ xảy ra đề kháng kháng sinh.

Lạm dụng kháng sinh.

Lạm dụng kháng sinh – đặc biệt sử dụng kháng sinh khi nó không phải là điều trị thích hợp – thúc đẩy tình trạng đề kháng thuốc. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ, có khoảng một phần ba đến một nửa kháng sinh sử dụng trên người là không cần thiết hoặc không phù hợp.

Kháng sinh dùng điều trị nhiễm khuẩn nhưng không dùng cho tình trạng nhiễm virus. Ví dụ, kháng sinh là điều trị thích hợp cho viêm họng gây ra bởi vi khuẩn Streptococcus pyogenes. Nhưng đó không phải là điều trị đúng đắn cho trường hợp đau họng do virus.

Những trường hợp nhiễm virus thường gặp không có lợi khi sử dụng kháng sinh bao gồm:

  • Cảm lạnh
  • Cúm
  • Viêm phế quản
  • Hầu hết các trường hợp ho
  • Một vài trường hợp viêm nhiễm tai
  • Một vài trường hợp viêm nhiễm xoang
  • Cúm dạ dày (Stomach flu)

Khi dùng kháng sinh cho tình trạng nhiễm virus:

  • Không chữa được bệnh
  • Không ngừa lây lan được cho người khác
  • Không giúp bạn khỏe hơn
  • Có thế gây ra tác dụng phụ không mong muốn và có hại
  • Làm tăng tình trạng đề kháng kháng sinh

Nếu bạn uống kháng sinh khi thật ra bạn bị nhiễm virus, kháng sinh sẽ tấn công vi khuẩn trong cơ thể bạn – những vi khuẩn này là những vi khuẩn có lợi hay ít nhất là không gây bệnh. Điều trị không đúng hướng, có thể thúc đẩy tình trạng đề kháng kháng sinh ở những vi khuẩn vô hại và truyền tính trạng này lại cho những vi khuẩn khác, hoặc tạo cơ hội cho những vi khuẩn có tiềm năng gây hại thay thế những vi khuẩn vô hại.

Sử dụng kháng sinh có trách nhiệm

Hãy ngưng kháng sinh khi bạn đã cảm thấy khỏe hơn, nhưng đợt điều trị đầy đủ là điều cần thiết để diệt vi khuẩn gây bệnh. Không sử dụng kháng sinh đầy đủ như kê toa có thể gây ra hậu quả phải điều trị lại sau đó và có thể xúc tiến sự lan tràn thuộc tính kháng thuốc giữa những con vi khuẩn có hại.

Hậu quả của đề kháng kháng sinh

Trong nhiều năm, sự ra đời của kháng sinh mới đã tiến nhanh hơn sự phát triển của vi khuẩn kháng kháng sinh. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tốc độ của sự kháng thuốc đã góp phần làm tăng các vấn đề về chăm sóc sức khỏe.

Có xấp xỉ 2 triệu ca có tình trạng nhiễm khuẩn do vi khuẩn kháng thuốc xảy ra tại Hoa Kỳ hàng năm, gây ra 23 000 ca tử vong.

Những hậu quả khác của tình trạng kháng thuốc bao gồm:

  • Làm nặng hơn tình trạng bệnh
  • Kéo dài thời gian hồi phục
  • Tăng tần suất và thời gian nhập viện
  • Tăng số lần phải khám bệnh
  • Tăng chi phí điều trị

Quản lý kháng sinh

Sử dụng kháng sinh hợp lý – hay việc quản lý kháng sinh – có thể giúp:

  • Duy trì hiệu quả của các kháng sinh hiện thời
  • Mở rộng thời gian hữu dụng của kháng sinh hiện thời
  • Bảo vệ khỏi nhiễm trùng từ vi khuẩn kháng thuốc
  • Tránh được tác dụng phụ khi sử dụng kháng sinh không phù hợp

Nhiều bệnh viện và hiệp hội y khoa đã ban hành những hướng dẫn chẩn đoán và điều trị mới đảm bảo điều trị hiệu quả tình trạng nhiễm trùng và giảm việc sử dụng kháng sinh không phù hợp.

Cộng đồng cũng đóng một vai trò trong quản lý kháng sinh. Bạn có thể giúp giàm sự đề kháng kháng sinh bằng cách:

  • Tránh tạo áp lực cho bác sĩ kê đơn kháng sinh. Hãy yêu cầu bác sĩ cho lời khuyên về cách điều trị các triệu chứng.
  • Thực hành giữ vệ sinh tốt để tránh nhiễm trùng và sử dụng kháng sinh.
  • Hãy chắc rằng bạn và con của bạn được chủng ngừa đầy đủ theo khuyến cáo. Một vài vắc xin được khuyến cáo có thể bảo vệ chống lại một số vi khuẩn như bạch hầu và ho gà.
  • Giảm nguy cơ nhiễm khuẩn từ thực phẩm. Không uống sữa tươi chưa tiệt trùng, rửa tay và nấu ăn ở nhiệt độ thích hợp.
  • Chỉ sử dụng kháng theo kê toa của bác sĩ. Uống theo đúng liều lượng và thời gian trong toa thuốc.
  • Không dùng thuốc kháng sinh còn sót lại điều trị cho đợt bệnh sau. Chúng có thể không phải là loại kháng sinh thích hợp và cho một liều trình điều trị đầy đủ.
  • Không sử dụng kháng sinh được kê toa cho người khác.

https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/consumer-health/in-depth/antibiotics/art-20045720?pg=2

  • Bs. Giang Tú – Giám Đốc Y Khoa
  • Bs. Đặng Trịnh Cao Triệu – Phòng Chuyên Môn Y
  • Quản Trọng Quốc Huy – Phòng Chăm Sóc Khách Hàng
  • Từ Tôn Quý – Ban Sự kiện Truyền Thông
  • Trần Thị Bích Lê – Ban Sự kiện Truyền Thông